KÜLTÜR

Çam Ağacının Çiçeği Olmasa da Arılar Nasıl Çam Balı Üretir?

Pek çok bitki, üremek için tozlaşma yöntemini kullanır, neslini koruma işini rüzgar ve polenle beslenen böceklere bırakır. Bal arıları bu konuda onların rüzgardan sonraki en büyük yardımcılarıdır. Bitkiler üremek için, bal arılarını beslerken, arılar da onlar sayesinde beslenir ve bal üretirler.

Arılar, genellikle çiçekler aracılığı ile bu ekolojik dengenin devamını sağlarlar. Ancak bu bilgi aslında kafanızda bir soru işareti oluşmasına da neden olabilir. Sonuçta bu anlatım çiçek balı için kulağa mantıklı gelse de söz konusu olan çam balı ise açıklamada akıllarda bir soru işareti kalır. Sonuçta çam ağacının çiçeği olmadığına göre, çam balı nasıl yapılıyor?

Geçtiğimiz yıl Türkiye’nin güney ve batı kıyı bölgelerini kasıp kavuran orman yangınları, tarım alanlarına, çiftliklere ve arılıklara büyük zarar verirken, dünyaca ünlü çam balı üretimini de riske atmıştı. Ancak bu noktada genellikle yanlış anlaşılan bir durum söz konusu. Bu bölgede çam balı üretiminin yapılmasının nedeni sadece çam ağaçlarının çok olmasından değil. Sonuçta bir çok yerde çam ağacı ormanları olsa da çam balı dendiği zaman akla Marmaris geliyor.

Çam Balı Nasıl Elde Edilir?

Arılar aslında çam balını, çiçek poleninden değil, Akdeniz iklimine mahsus bazı çam ağacı türlerinin gövdesinde yaşayan bir böceğin salgısını kullanarak üretirler. Dünyada bu böcek türü sadece Türkiye ve Yunanistan’da bulunur. Bu balın bu kadar nadir ve değerli olmasının nedeni de budur. Bu böcek Türkiye’de, Muğla, Aydın, İzmir, Balıkesir, Çanakkale, Antalya illerinin Ege sahil şeridi boyunca yaşamaktadır.

Parazitik yaşam tarzı ile kendi gıdasını sağlayan Çam Pamuklu Biti, aynı zamanda düşmanlarından korunmak ve gizlenmek için ağacın üzerine pamuğu andırır, beyaz salgı bırakır. 

Çam Pamuklu Koşnili veya milimetrik boyutlarda olduğu için çam pamuklu biti olarak da adlandırılan bu böceğe halk arasında Basra böceği veya Balsıra böceği de denir. Bilimsel adı ise Marchalina hellenica biçimindedir.

Böcekler ağaç gövdelerinin toprak seviyesindeki kısımlarında yumurtlar ve doğan yavrular ağaca ağır ağır ve çamın özsuyunu emerek tırmanırlar. Kışın sert geçtiği yıllarda öldüklerinden, arıcılar, böyle durumlarda, böceğin kışın içinde biriktiği mumu bol olduğu bölgelerden toplayarak kendi bölgelerine götürürler ve soğuktan korumak için üzerini çalı çırpı ile örterek bırakırlar. 

Bu böcek çamın özsuyunu emerek beslenir, artan özsuyunu da tatlı bir madde halinde dışkılar. Basra böceğinin Temmuz ve Ekim ayları arasında salgıladığı bu sıvı arılar tarafından çok sevilmektedir. Böceğin bu şekerli artığı arılar tarafından toplanır. Bunun sonucunda da çam balı elde edilmiş olur.

Çam balının en önemli özelliği kıvamı bozulmadan veya donmadan yıllarca saklanabilmesidir. Bu nedenle pazarlaması da kolaydır. Rengi çiçek ballarının ekseriyetinden daha koyudur. Besin değeri biraz daha düşük olmakla birlikte, özellikle boğaz rahatsızlıklarına çok iyi gelir.

Doğadaki denge, karşılıklı fayda içeren ilginç işbirlikleri ile sürer. Ancak işin içine insan faktörü karışınca da bu denge bozulur. Bu böceğin bal üretimine katkısını fark eden bazı arıcılar, daha çok çam balı üretebilmek umuduyla, daha çok böcek üreterek ormana salmaktadır. Ancak bu noktada işin içine insanın hesap edemediği bir ayrıntı karışır. Ne yazık ki daha çok böcek daha çok bal demek olmaz. Sonuçta ağacın da bir sınırı vardır. Ve doyma noktasına ulaştıktan sonra hastalanıp, ölmesi de mümkündür.


Göz atmak isterseniz


Kaynaklar ve ileri okumalar:


YolveMacera

Başa dön tuşu