Pando ağacı olarak bilinen bu dev titrek kavak kolonisi, 47.000’den fazla genetik olarak özdeş gövdeden oluşur.
Pando ağacı, 47.000 gövdeden oluşan antik bir titrek kavaktır (Populus tremuloides). İlk bakışta büyük bir kavak ormanı gibi görünür. Ancak bu gövdelerin hepsi genetik olarak birbirinin aynıdır ve yeraltındaki dev bir kök sistemiyle birbirine bağlıdır. Yani Pando, aslında binlerce gövdeden oluşan tek bir canlıdır.
Her gövde, aynı kök sisteminden çıkan bir klondur. Bilim insanlarına göre bu dev canlı, son buzul çağında, yaklaşık 80.000 yıl önce filizlenen tek bir tohumdan gelişmiştir. Bu nedenle Pando ağacı, yalnızca büyüklüğüyle değil, yaşıyla da doğanın en sıra dışı örneklerinden biridir.
Latince “yayılıyorum” anlamına gelen Pando, yaklaşık 43 hektarlık bir alana yayılır. Tahmini ağırlığı 5.900 metrik tondur. Bu ağırlık yaklaşık 40 mavi balinaya ya da Kaliforniya’daki ünlü General Sherman dev sekoyasının üç katına eşittir.
Araştırmacılar, Pando’nun tek bir organizma olduğunu 1970’lerde fark etti. Daha sonra genetik çalışmalar da bu sonucu doğruladı. Son dönemde yüzlerce ağaç örneği üzerinde yapılan DNA analizi, Pando’nun yaşının 16.000 ile 80.000 yıl arasında olabileceğini gösterdi. Bu da onu dünyanın en yaşlı canlı organizmalarından biri yaptı.
Pando Ağacı Hayatta Kalmayı Nasıl Başardı?
Pando’nun bazı gövdeleri 130 yıldan daha yaşlıdır. Normalde bu dev organizmanın, yaşlanıp kuruyan gövdelerinin yerine sürekli yenilerini üretmesi gerekir. Fakat son yıllarda bu yenilenme süreci eskisi kadar iyi işlemiyor.
Pando eşeysiz çoğalır. Yani başka ağaçlarla gen alışverişi yapmak yerine, kendi köklerinden yeni sürgünler çıkarır. Bu sürgünler genetik olarak Pando ile aynıdır. Zamanla yukarı doğru büyür, eski gövdelerin arasındaki boşlukları doldurur ve organizmanın binlerce yıl boyunca yaşamını sürdürmesini sağlar.
Ancak yapılan bir araştırma, Pando’da belirgin bir gerileme olduğunu ortaya koydu. 72 yıl boyunca çekilen hava görüntüleri incelendiğinde, ağaç örtüsündeki boşlukların büyüdüğü ve yaşlanan gövdelerin yerini yeterince genç gövdenin almadığı görüldü.
Bu durum şöyle düşünülebilir: 50.000 kişinin yaşadığı bir kasabaya giriyorsunuz, ama kasabadaki herkes 85 yaşında. Pando’nun sorunu da buna benzer. Çok sayıda gövdesi vardır, ancak bunların büyük bölümü yaşlanmıştır ve yerlerine yeterince genç gövde gelmemektedir.
Bu gerilemenin başlıca nedenlerinden biri, genç kavak sürgünleriyle beslenen hayvanlardır. Bölgede otlayan geyikler ve sığırlar, yeni çıkan fidanların tepelerini yiyerek büyümelerini engeller. Böylece Pando, kaybettiği gövdelerin yerine yeterince hızlı yenilerini koyamaz. Geçmişte büyük yırtıcılar geyik nüfusunu dengede tutuyordu. Ancak bu yırtıcıların büyük ölçüde ortadan kalkması, genç sürgünler üzerindeki baskıyı artırdı.
Pando yalnızca otlayan hayvanlardan zarar görmüyor. Kök çürüklüğü, bakteriyel hastalıklar ve mantar enfeksiyonları da gövdelere zarar veriyor. Ayrıca bazı uzmanlara göre Pando artık çok yaşlanmış olabilir ve yeni sürgünler üretmek için yeterli enerjiye sahip olmayabilir.
Sonuç Olarak
Pando gibi titrek kavak toplulukları, çok sayıda bitki ve hayvan türüne yaşam alanı sağlar. Bu nedenle Pando’yu yalnızca büyük ve yaşlı bir canlı olarak görmek doğru değildir. O, aynı zamanda bulunduğu ekosistemi ayakta tutan önemli parçalardan biridir.
Pando’nun zayıflaması, yalnızca tek bir organizmanın değil, onun çevresinde şekillenen bütün bir yaşam ağının da zarar görmesi anlamına gelir.
Kaynaklar ve ileri okumalar
- This 80,000-Year-Old Aspen Grove Clones Itself. Yayınlanma tarihi: 9 Ağustos 2022. Kaynak site: TreeHugger. Bağlantı: This 80,000-Year-Old Aspen Grove Clones Itself
- Paul C. Rogers, Pando’s pulse: Vital signs signal need for course correction at world‐renowned aspen forest. Conservation Science and Practice (2022). DOI: 10.1111/csp2.12804
- DeWoody, Jennifer & Rowe, Carol & Hipkins, Valerie & Mock, Karen. (2009). “Pando” Lives: Molecular Genetic Evidence of a Giant Aspen Clone in Central Utah. Western North American Naturalist. 68. 493-497. 10.3398/1527-0904-68.4.493.
- Ding C, Schreiber SG, Roberts DR, Hamann A, Brouard JS. Post-glacial biogeography of trembling aspen inferred from habitat models and genetic variance in quantitative traits. Sci Rep. 2017 Jul 5;7(1):4672. doi: 10.1038/s41598-017-04871-7. PMID: 28680120; PMCID: PMC5498503.
YolveMacera
