Dünya artık neredeyse bütünüyle haritalanmış, izlenmiş ve paylaşılmış durumda. Topraklar sınır çizgileriyle bölünmüş, devletler egemenlik alanlarını belirlemiş ve en uzak bölgeler bile teknolojinin gözetimi altına girmiştir. Böyle bir çağda, hiçbir ülkenin sahiplenmediği bir yerin hâlâ var olması neredeyse inanılmazdır. Mısır ile Sudan arasındaki Bir Tawil, tam da bu yüzden modern dünyanın en tuhaf coğrafi istisnalarından biridir.
Normalde sıradan görünecek bir arazi parçası, devlet otoritesinin dışında kaldığında bambaşka bir anlam kazanır. Çünkü böyle yerler bize, düzen ve güven duygumuzun büyük ölçüde sınırlara bağlı olduğunu hatırlatır. Bir ülkenin içinde olmak, çoğu zaman fark etmeden güvendiğimiz bir kesinlik sağlar. Nerede olduğumuzu, hangi kuralların işlediğini ve kime karşı sorumlu olduğumuzu biliriz.
Ancak bazı yerler bu kesinliğin dışında kalır. Kimi zaman Bir Tawil gibi hiçbir ülkenin sahiplenmediği geniş bir toprak parçası karşımıza çıkar. Kimi zaman da iki ülkenin sınır kapıları arasında kalan uzun ve belirsiz yollar bu hissi yaratır. Bir ülkeden çıkmış, ama henüz diğerine girmemiş olmak, coğrafi olarak küçük ama zihinsel olarak oldukça tuhaf bir boşluk oluşturur.
Bu tür yerler bize basit bir gerçeği gösterir. Haritada çizgiler net görünse de yeryüzünde sınırlar her zaman o kadar kesin değildir. Bir Tawil’i ilginç kılan da tam olarak budur.
Neden Hiçbir Ülke Bir Tawil’i İstemiyor?
Bir Tawil, Mısır ile Sudan arasında kalan kurak ve ıssız bir arazi parçasıdır. Bölgede büyük ölçüde kum, kayalık alanlar ve yer yer görülen birkaç bitki vardır. Sert çöl rüzgârları bu manzarayı daha da çetin hâle getirir. İlk bakışta bu yoksul coğrafya, iki ülkenin de neden burayla ilgilenmediğini açıklıyor gibi görünür. Ancak Bir Tawil’in sahipsiz kalmasının asıl nedeni coğrafyadan çok siyasettir.
Bu sıra dışı durumun kökeni, sömürge döneminde çizilen sınırlara uzanır. İngiltere ile Mısır, 1899 yılında Sudan üzerindeki yönetim düzenini belirleyen bir anlaşma yaptı. Bu anlaşmaya göre Mısır ile Sudan arasındaki sınır, 22. kuzey paraleli boyunca uzanıyordu.
Fakat birkaç yıl sonra İngiliz yönetimi, bölgede yaşayan kabilelerin kullanım alanlarını dikkate alarak yeni bir idari düzenleme yaptı. Bazı kabileler Mısır’la, bazıları ise Sudan’la daha yakın ilişkilere sahipti. Bu yüzden haritadaki düz sınır çizgisi, sahadaki yaşamla tam olarak örtüşmedi.
İngiliz yönetimi bu düzenlemeyle Kızıldeniz kıyısına uzanan Hala’ib Üçgeni’ni Sudan yönetimine bıraktı. Buna karşılık 22. paralelin güneyinde kalan Bir Tawil’i Mısır tarafında saydı.
Sudan 1956’da bağımsızlığını kazanınca bu iki farklı sınır yorumu ciddi bir anlaşmazlığa dönüştü. Mısır, 1899’daki düz sınır çizgisini esas aldı ve Hala’ib Üçgeni’nin kendisine ait olduğunu savundu. Sudan ise daha sonraki idari düzenlemeye göre aynı bölge üzerinde hak iddia etti.
Sorunun odağında Bir Tawil değil, Hala’ib Üçgeni vardır. Kızıldeniz’e kıyısı olan bu bölge, Bir Tawil’den çok daha değerlidir. Mısır’ın savunduğu sınır çizgisi Hala’ib’i Mısır’a, Sudan’ın savunduğu idari düzenleme ise Sudan’a bırakır. Ancak her iki durumda da Bir Tawil karşı tarafta kalır. Bu nedenle iki ülke de Hala’ib’den vazgeçmiş görünmemek için Bir Tawil’i istemez.
Bir Tawil’i İsteyen Bir Kişi Aslında Oldu
Altı yaşındaki kızı Emily bir gün ona gerçek bir prenses olup olamayacağını sorduğunda, Jeremiah Heaton bu soruya sıradan bir baba gibi cevap vermekle yetinmedi. İnternette araştırma yaparken Bir Tawil’i keşfetti ve kızının hayalini gerçeğe dönüştürmeye karar verdi.
Haziran 2014’te, Virginia’da çiftçilik yapan 38 yaşındaki Heaton, gerekli izinleri aldıktan sonra bu sahipsiz bölgeye ulaşmak için 14 saatlik bir çöl yolculuğuna çıktı. Bir Tawil’e vardığında yanında getirdiği bayrağı toprağa dikti. Ardından kendisini kurduğu ülkenin devlet başkanı, kızını da prenses ilan etti.
Bu olay kısa sürede medyanın ilgisini çekti. Heaton daha sonra “krallığını” tanıtmak ve projelerini hayata geçirmek için 250.000 dolarlık bir kitlesel fonlama kampanyası başlattı. Ancak bu planlar hiçbir zaman gerçek bir devlete dönüşmedi.
Sonuç Olarak
Haritada ulaşması olası gibi görünse de buraya gitmek sıradan bir seyahat olmaz. Bölgeye ancak Mısır ya da Sudan üzerinden, gerekli izinler alındıktan sonra ve çoğunlukla yerel rehberlerle yapılan uzun bir çöl yolculuğuyla ulaşmak mümkündür. Sert iklim koşulları, altyapı eksikliği ve sınır bölgesi hassasiyeti nedeniyle Bir Tawil, meraklı gezginler için bile kolay bir hedef değildir.
Belki de Bir Tawil’i ilginç kılan asıl şey, kimsenin istemediği bir çöl parçası olması değil; bize dünyanın hâlâ haritaların tam olarak açıklayamadığı boşluklar barındırdığını hatırlatmasıdır.
Kaynaklar ve ileri okumalar
- Unclaimed Lands Are Still There for the Taking. Yayınlanma tarihi: 17 Temmuz 2017. Kaynak site: Tree Hugger. Bağlantı: Unclaimed Lands Are Still There for the Taking
- Bir Tawil: the land no country wants to claim. Yayınlanma tarihi: 17 Aralık 2024. Kaynak site: Far out. Bağlantı: Bir Tawil: the land no country wants to claim
YolveMacera
