Yaklaşık 3.400 yıl önce yapılan Memnon heykelleri, Nil Nehri’nin batı kıyısında, günümüzdeki Luksor kentinin karşısında yükselir. Ancak rivayete göre biri her zaman sessiz değildir.
Bu heykeller, Antik Mısır’ı yöneten Firavun III. Amenhotep’i oturur hâlde tasvir eder. Firavun ellerini dizlerinin üzerine koymuş, yüzünü doğuya ve Nil’e çevirmiştir. İkisi de bir zamanlar III. Amenhotep’in ölüm tapınağının girişinde duruyor ve tapınağa gelenleri karşılıyordu. Firavunun yaşarken yaptırdığı bu kompleks, tamamlandığı dönemde Mısır’ın en büyük ve en görkemli tapınaklarından biriydi.
Bu heykellerden kuzeydeki, bir süre sonra Antik Çağ’ın en ilgi çekici turistik yerlerinden birine dönüştü. Çünkü bazı sabahlar, güneş doğarken heykelden tiz ve metalik bir ses yükseliyordu. Kimi ziyaretçiler bu sesi çınlayan bronza, kimileri kopan bir lir teline, kimileri ise ıslığa benzetti.
Mısırlı Firavun Nasıl Memnon’a Dönüştü?
Şarkı söyleyen heykel kısa sürede Yunan ve Roma dünyasında ün kazandı. Ancak bölgeyi ziyaret edenler, karşılarında III. Amenhotep’in heykelinin bulunduğunu bilmiyordu. Heykeli, Troya Savaşı’nda Akhilleus tarafından öldürülen Etiyopyalı Kral Memnon ile özdeşleştirdiler.
Yunan mitolojisine göre Memnon, Şafak Tanrıçası Eos ile Troya kral soyundan Tithonos’un oğluydu. Troya’nın yardımına gelen Memnon savaşta öldürülünce annesi büyük bir yasa boğulmuştu. Her sabah görülen çiy damlalarının, Eos’un oğlu için döktüğü gözyaşları olduğuna inanılıyordu.
Heykelin tam şafak vakti ses çıkarması da bu efsaneye uyuyordu. Bazılarına göre Memnon her sabah annesi Eos’u selamlıyor, bazılarına göre ise Eos ölen oğlunun ardından ağlıyordu. Böylece Mısırlı bir firavunu tasvir eden heykeller zamanla Memnon’un adıyla anılmaya başladı.
Gizemli sesi yazılı olarak aktaran ilk kişilerden biri Yunan tarihçi ve coğrafyacı Strabon’du. Strabon, MÖ 20 dolaylarında yaptığı ziyaret sırasında sesi duyduğunu ve bunun bir darbeye benzediğini yazdı. İkinci yüzyılda bölgeye gelen Pausanias ise sesi kopan bir lir teline benzetti.
Uzak bölgelerden gezginler, askerler, yöneticiler ve Roma imparatorları yalnızca bu sesi duymak için Luksor’a geldi. MS 130 yılında İmparator Hadrianus ve eşi Sabina’nın kafilesinde yer alan Romalı şair Julia Balbilla da heykelin sesine tanıklık etti. Balbilla, yaşadıklarını heykelin bacağına kazınan şiirlerle anlattı ve duyduğu sesi çınlayan bronza benzetti.
Ziyaretçilerden bazıları sesin kendilerini selamladığına inanıyordu. Bu nedenle heykelin kaidesine adlarını, ziyaret tarihlerini ve sesi duyup duymadıklarını yazdılar. Bu yazıtlardan yaklaşık doksanı günümüze kadar okunabilir durumda ulaştı.
Memnon Heykellerinin Çıkardığı Ses Gerçekte Neydi?
En güçlü açıklama, deprem sonrasında oluşan çatlaklarla sabah saatlerindeki sıcaklık ve nem değişimini bir araya getirmesidir.
Gece boyunca soğuyan taş, güneşin ilk ışıklarıyla birlikte ısınmaya başlar. Taşın yüzeyindeki çiy buharlaşırken çatlakların içindeki hava da hareket eder. Isınan taşın genleşmesi ve çatlaklardan geçen havanın oluşturduğu titreşimler, kısa süreli metalik bir ses meydana getirecektir. Sesin yalnızca bazı sabahlar duyulması de sıcaklık, nem ve rüzgâr koşullarının her zaman aynı olmamasından kaynaklanıyordu.
Bu açıklamayı destekleyen en önemli gelişme MS 199 dolaylarında yaşandı. Roma İmparatoru Septimius Severus, kuzeydeki heykelin hasarlı bölümlerini onarttı. Taş bloklar yeniden yerleştirilip çatlaklar kapanınca heykel sustu.
Septimius Severus muhtemelen heykeli eski görkemine kavuşturmak ve Memnon’un saygısını kazanmak istemişti. Fakat yaptığı onarım, yüzyıllardır insanları bölgeye çeken sesi ortadan kaldırdı. Böylece bir mühendislik müdahalesi, Antik Çağ’ın en ünlü gizemlerinden birine son verdi.
Memnon Heykelleri bugün artık şarkı söylemiyor. Yine de deprem, sıcaklık ve çatlamış taşların oluşturduğu bu beklenmedik ses, insanların doğa olaylarını nasıl efsanelerle anlamlandırdığını gösteren etkileyici bir örnek olarak yaşamaya devam ediyor. Memnon Heykelleri de sessiz bir biçimde meraklı ziyaretçilerini bekliyor.
Ayrıca göz atmak isterseniz: Hindistan’daki 1600 Yıllık Ashoka Sütunu Neden Hiç Paslanmadı?
Kaynaklar ve ileri okumalar:
- Colossi of Memnon: The ‘Singing’ Statues; yayınlanma tarihi: 22 Haziran 2016; Bağlantı: https://www.amusingplanet.com/
- Did the Colossi of Memnon used to sing at sunrise?; Bağlantı: https://science.howstuffworks.com/
YolveMacera
