KÜLTÜR

Dönüş Yolculuğu Etkisi: Eve Dönerken Neden Zaman Daha Hızlı Geçer?

Biz insanlar zamanı algılamada o kadar iyi değildir. Özellikle kısa vadede zamanı ölçmekte oldukça kötüyüzdür. Ne kadar zamanın geçtiğine dair hissimiz özneldir, çevremizde olup biten diğer şeyler, ruh halimiz veya o anda ne yaptığımız tarafından kolaylıkla önyargılıdır. Bu, “dönüş yolculuğu etkisi” de dahil olmak üzere birçok tuhaf olaya yol açar.

Muhtemelen bu duyguyu biliyorsunuzdur: Bilmediğiniz bir yere gidip tekrar geri döndüğünüzde, aynı mesafeyi gitmiş olsanız bile, genellikle dönüş yolunuz ilk yolculuğunuzdan daha az zaman alıyor gibi görünür.

Akademik anlamda ilk olarak 1950’lerde çalışılan bu olguya “dönüş yolculuğu etkisi” (return trip effect) deniyor. Etkiyi ölçmek için yapılan deneylerde katılımcılar dönüş yolculuğu süresinin ölçülen değerlerden yaklaşık %20 daha kısa olduğunu düşünüyor.

Dönüş yolculuğu etkisi için yaygın kabul gören açıklama, gidiş esnasında aşinalık kazanılan yolun dönüşte daha kısa algılanması temeline dayanıyor. Zaman algısına yönelik çalışmalar da bu açıklamayı destekliyor.

İlk defa tecrübe edilen bir durumda, bilinmedik uyaranların etkisiyle, zaman daha yavaş akıyormuş gibi algılanır. Bununla birlikte, deneklerin dönüş yolculuğunun süresine dair tahminlerinin, gidiş yolculuğunun süresine dair tahminlerine kıyasla ölçülen gerçek yolculuk süresine daha yakın olması da gidiş yolunda zaman genişlemesinin tecrübe edildiği anlamına geliyor.

Ne var ki, 2011 yılında Niels van de Ven ve ekibinin gerçekleştirdiği deneyler, dönüş yolculuğu etkisinin daha kapsamlı bir açıklama gerektirdiğini ortaya koydu. Deneylerin sonucunda Ven ve ekibi, dönüş yolculuğu etkisinin tamamlayıcı bileşeninin beklentilerin tersine çıkması olduğunu öne sürdü.

Bu görüşe göre, gidiş yolculuğunun beklentimizden daha uzun sürdüğünü düşünerek dönüş yolunun da uzun süreceğini öngörüyoruz. Bu beklenti ile yola çıkınca da dönüş yolculuğunun kısa sürdüğünü düşünüyoruz. İşe gidip gelmek ya da aile ziyaretleri gibi sıklıkla yaptığımız yolculuklarda ise beklentilerimiz gerçeklikle daha örtüşür hâle geldiğinden dönüş yolculuğu etkisini hissetmiyoruz.

Sonunda, dönüş yolculuğu etkisi, bunların bir kombinasyonu ve muhtemelen psikologların henüz keşfetmediği bazı dinamikler içeriyor olabilir. Ancak mevcut araştırmalar, zamanın bir saate uymayan şekillerde esneyen ve daralan öznel bir deneyim olduğunu açıkça ortaya koyuyor.

İleri okumalar:

The return trip effect: Why the return trip often seems to take less time; https://paperity.org/p/10262910/the-return-trip-effect-why-the-return-trip-often-seems-to-take-less-time

YolveMacera

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu