Maddi şeylerin ön planda olduğu bir kültürde yaşadığımız için, yeni kıyafetler almak, güzel bir araba ya da son model bir telefon edinmenin bizi daha mutlu edeceğini düşünmek kolaydır. Ancak yıllar süren araştırmalar, deneyimlere yapılan harcamaların — örneğin arkadaşlarla kahvaltıya çıkmak, aileyle tatile gitmek ya da seyahat etmek — mutluluğu artırma olasılığının çok daha yüksek olduğunu gösteriyor.
Alışveriş Yapmak Neden Kalıcı Mutluluk Sağlamaz?
Kısaca söylemek gerekirse, beynimiz yeniliğe yönelmek üzere programlanmıştır. Substantia nigra ve amigdala gibi bazı beyin bölgeleri yeni olana özellikle duyarlıdır ve bize neyin ödül getireceğine dair beklentilerimizi şekillendirir.
Bizi ödüllendirebilecek bir şey gördüğümüzde — örneğin yumuşacık bir kazak ya da şık bir mutfak aleti — beynimiz dopamin adı verilen bir nörotransmitter salgılar. Dopamin, bizi o ödülü elde etmeye motive eder. Bu sistem, atalarımız için oldukça işlevseldi; belirsiz bir dünyada yiyecek bulmalarını, eş aramalarını ve temel ihtiyaçlarını karşılamalarını teşvik ediyordu.
Ancak dopamin sistemi, çoğu zaman hızlı ödülleri ve anlık tatmini önceliklendirir. Bu da uzun vadeli hedefler ve genel iyi oluş pahasına gerçekleştirir. Bu nedenle insanlar paralarını çoğu zaman “kendilerini mutlu edeceğini düşündükleri ama aslında etmeyen şeylere” harcama eğilimindedir.
Maddi eşyalar kısa süreli bir keyif ve mutluluk artışı sağlayacaktır. Yeni bir telefonla oynamak eğlencelidir; yeni bir saat takmak özgüveni artırabilir. Ancak bu tür hazlar genellikle uzun ömürlü değildir. Beyin kısa sürede yeni duruma alışır ve zamanla bu eşyalar mutluluk uyandırma gücünü kaybeder. Bu duruma “hedonik alışma” denir.
Buna ek olarak, maddi satın almalar çoğu zaman karşılaştırmaya açıktır. Siz daha yeni aldığınız bir cihazdan keyif almaya çalışırken, daha güncel bir modelin çıkması bu keyfi gölgeler. Ya da yeni saatiniz, iş arkadaşınızın daha şık bir saatini gördüğünüzde eskisi kadar etkileyici gelmez. Karşılaştırma eğilimi doğal ve yaygındır. Ancak bu eğilim, maddi eşyaların zaman içinde mutluluk verme kapasitesini giderek azaltır.
Para Mutluluğu Satın Alamaz Ama Seyahat Etmek Bunu Yapar
Deneyimler, uzun vadede maddi eşyalara kıyasla daha kalıcı bir mutluluk sağlar. Bunun en önemli nedenlerinden biri, deneyimlerin insanları birbirine bağlamasıdır. İnsan sosyal bir varlıktır ve başkalarıyla kurulan anlamlı ilişkiler, mutluluk ve iyi oluş hâlinin temel unsurlarındandır. Deneyimler, bu bağlantıları doğal bir şekilde güçlendirir.
Çoğu deneyim, başkalarıyla birlikte zaman geçirmeyi içerir. Konserler, spor karşılaşmaları, tatiller, festivaller ya da arkadaşlarla yapılan basit bir buluşma bile ortak bir payda yaratır. Deneyim sona erdikten sonra bile, bu anıları hatırlamak ve paylaşmak insanlar arasındaki yakınlık duygusunu artırır.
Araştırmalar, insanların deneyimsel harcamalardan maddi harcamalara kıyasla daha fazla mutluluk duyduğunu göstermektedir. İnsanlar, geçmişte yaşadıkları deneyimleri hatırladıklarında daha olumlu bir ruh hâli bildirir. Bunun nedeni, deneyimlerin zamanla değer kaybetmemesi, aksine anılara dönüştükçe anlam kazanmasıdır. Bir deneyimi her hatırlayışta, o mutluluğun küçük bir kısmı yeniden yaşanır.
Deneyimler aynı zamanda sohbet ve hikâye anlatımı için güçlü bir zemin sunar. İnsanlar, sahip oldukları eşyalar yerine yaşadıkları anlardan bahsetmeyi tercih eder. Üstelik başkaları da birinin yeni aldığı eşyayı dinlemektense, yaşadığı bir yolculuğu ya da keşfettiği bir yeri dinlemeyi daha ilgi çekici bulur.
Sonuç Olarak
Sonuç olarak, mutluluğu kalıcı hâle getiren şey çoğu zaman sahip olduklarımız değil, yaşadıklarımızdır. Seyahat etmek, yeni yerler görmekten çok daha fazlasını sunar; insanı rutinden çıkarır, bakış açısını genişletir ve hayatın içinde gerçekten var olduğunu hissettirir. Alınan bir eşya zamanla sıradanlaşırken, bir yolculuk anılara dönüşür ve yıllar sonra bile aynı duyguları yeniden canlandırabilir.
Elbette bu, paranın yalnızca deneyimler ya da seyahat etmek için harcanması gerektiği anlamına gelmez. Para, başka yollarla da iyi oluş hâlini destekler. Sağlıklı yaşam seçeneklerine erişimi artırır, barınma güvenliği sağlar ve beklenmedik durumlara karşı bir tampon görevi görür.
Bu nedenle bir satın alma kararı verirken — ister deneyimsel ister maddi olsun — bunun genel iyi oluşunuzla nasıl bir ilişki kurduğunu düşünmek önemlidir.
Yazının devamında okuma önerisi: Kadınlar Doğaya Yakın Olunca Daha Uzun Yaşıyor
Kaynaklar ve ileri okumalar:
- TVan Boven, Leaf & Gilovich, Thomas. (2004). To Do or to Have? That Is the Question. Journal of personality and social psychology. 85. 1193-202. 10.1037/0022-3514.85.6.1193.
- Kumar, A., & Gilovich, T. (2015). Some “Thing” to Talk About? Differential Story Utility From Experiential and Material Purchases. Personality and Social Psychology Bulletin, 41(10), 1320-1331. https://doi.org/10.1177/0146167215594591 (Original work published 2015)
- Want to boost your happiness? Buy experiences, not material possessions. Yayınlanma tarihi: 31 Ocak 2023. Bağlantı: Want to boost your happiness? Buy experiences, not material possessions
- Van Boven, Leaf & Gilovich, Thomas. (2004). To Do or to Have? That Is the Question. Journal of personality and social psychology. 85. 1193-202. 10.1037/0022-3514.85.6.1193.
- Lyubomirsky, Sonja. (2012). Hedonic Adaptation to Positive and Negative Experiences. The Oxford handbook of stress, health, and coping. 200-224. 10.1093/oxfordhb/9780195375343.013.0011.
YolveMacera
