Zeugma’nın Esin Perileri

Görkemli mozaikleri, heykelleri, villalarıyla Zeugma, doğunun batıya açılan uygarlık kapısı. Zeugma’nın Esin Perileri, bugün de bizlere ilham vermeye devam ediyor…

Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin en büyük kenti Gaziantep kültürel zenginlikleriyle öne çıkan bir kent. Üstelik bu, yeni değil. Anadolu’nun ilk yerleşim merkezlerinden biri olan kent, bundan asırlar önce de baş döndürücü bir zenginliğe ve ihtişama sahipti.

O döneme geri dönmek için, Nizip İskelesi’nden kalkan bir gemiye atlamak yeterli. Birecik Barajı’nın üzerindeki keyifli yolculuğun sonunda bekleyense, bu coğrafyanın esin perileri…

M.S 2. yüzyılda en görkemli günlerini yaşayan Zeugma, Roma İmparatorluğu’nun en büyük dört kentinden biriydi. Yüksek rütbeli subayların ikamet ettiği, zengin tüccarların yaşadığı Zeugma, ‘geçit’ ve ‘köprü’ anlamına gelen adının da işaret ettiği gibi, doğu ile batı arasında bir gümrük kapısıydı.

Zeugma, diğer adıyla Belkıs, M.Ö 300 yılında, Büyük İskender’in generali Birinci Seleukos Nikator tarafından kuruldu. Roma Cumhuriyet döneminin askerî ve politik lideri Pompeius, kenti, yardımları karşılığında Kommagene Kralı’na verdi. Krallığın dört büyük şehrinden biri olan kent, M.S 17’de resmi olarak Roma İmparatorluğu’na bağlandı. Kent, M.S 253’te Sasani Kralı I. Şapur tarafından yakılıp yıkıldı. Ama şehrin kaderindeki en büyük değişiklik, asırlar sonra gelecekti.

2000 yılında Zeugma Antik Kenti’nin bir kısmı, Birecik Barajı’nın suları altında kaldı. Hemen ardından, Kültür ve Turizm Bakanlığı ve uluslararası bir ekip, yoğun kurtarma kazılarına başladı. Bu kazılarda, göz kamaştırıcı bir insanlık mirası gün yüzüne çıkarıldı.

zeugma

Zeugma özellikle mozaikleriyle öne çıkan bir antik kent. Zeugma’nın yakın çevresinde mermer yatakları olmadığından, villalarda görselliği sağlamak için mozaik ve freskler yapılmış. Mozaikler, geçirimsiz olmaları nedeniyle villaların ve havuzların taban yalıtımlarını sağlamak için de kullanılmış.

Zeugma mozaikleri, Fırat Nehri’nden toplanan doğal taşlardan ve renkli camdan yapılmış. Restore edilen mozaikler, bugün hem antik kentte, hem de Zeugma Müzesi’nde sergileniyor.

Zeugma Müzesi

2011’de açılan 30 bin metrekare büyüklükteki Zeugma Mozaik Müzesi, dünyanın en önemli mozaik müzeleri arasında. Müzede, Roma ve Geç Antik döneme ait 2 bin 448 metrekare mozaik, 140 metrekare duvar resmi, 4 Roma dönemi çeşmesi, 20 sütun, 5 heykel, lahitler ve mimari parçalar sergileniyor.

çingene kızı
Kısa sürede Zeugma’nın simgesi haline gelen “Çingene Kızı”, 1998’deki kurtarma kazıları sırasında bulunmuş.

Zeugma’nın Villaları

Zeugma, Fırat’ın geçilebilir en uygun yerinde, askeri ve ticari bakımdan çok stratejik bir bölgede olması nedeniyle, tarihin her döneminde önemini korumuş. Roma’nın Doğu sınırını kontrol etmek amacıyla buraya konuşlanan Lejyon, kentte kültürün ve ekonominin gelişmesine neden olmuş ve kent nüfusu kısa zamanda 70 bine ulaşmış.

İmar yönünden gelişen kentte, elit ve entelektüel kültür yaygınlaşmış ve bu tabakadan aileler zengin kent-villaları inşa etmeye başlamış. Benzerlerine Türkiye’de sadece Efes Antik Kenti’nde rastlanan yamaç villaları, arkeolojik açıdan büyük önem taşımakta.

Kazılarla ancak bir bölümü ortaya çıkarılabilen Roma villaları, Zeugma’nın tam anlamıyla bir mozaik kenti olduğunu da ortaya koyuyor. Villalardaki mozaiklerde suyla ilgili temaların yanısıra, edebi metinlerden alınmış sahneler ve mitolojik konular da işleniyor. Bu nedenle mozaikler, Klasik Çağ edebiyatına da ışık tutuyor.

Zeugma’da evlerin ilk katının taştan, ikinci katının kerpiçten olması, mozaiklerin bu kadar iyi korunmasını sağlamış. Yıkılan evlerin kerpiç katları, mozaiklerin üzerinde korunaklı bir tabaka oluşturmuş. Zeugma’nın toprak altında bekleyen mozaikleriyle, duvar resimleriyle, heykelleriyle anlatacağı daha çok şey var.

Esin Perileri

Zeugma konut alanlarında yapılan en kapsamlı çalışmalardan biri de, “Muzalar Evi” olarak adlandırılan Roma konutu kazılarını kapsıyor.

zeugma

Muzalar Evi, zengin mimari dekorasyonu, iyi korunmuş mozaikleri ve duvar freskleriyle Zeugma’da ikinci katına kadar ayakta kalmış en önemli Roma konut örneklerinden biri.  Yapı, 2007’de sondaj çalışması sırasında “Muzalar Mozaiği” ortaya çıkınca keşfedilmiş. Antik çağda esin perileri, “Muza” olarak anılıyor. Villa, Zeugma’daki kozmopolit üst sınıf yaşantısı hakkında önemli ipuçları barındırıyor.

Mekana adını verense, lirik şiir, müzik, tarih, astroloji ve felsefe gibi konuların esin perileri sayılan Muzalar’ı betimleyen mozaik. Bu mozaikte sekiz esin perisi betimlenmiş.

Muzalar Evi, zengin mimari dekorasyonu, iyi korunmuş mozaikleri ve duvar freskleriyle Zeugma’da ikinci katına kadar ayakta kalmış en önemli Roma konut örneklerinden biri.

Zeugma, kazıldıkça keşfedilen sonsuz bir zenginlik barındırıyor. Bu zenginlik, antik dünyaya dair de önemli bilgiler barındırıyor. 1950’li yıllardan itibaren büyük çapta kaçak kazının kurbanı olan antik kentte başlayan bilimsel çalışmalar, eserleri yalnızca baraj sularından değil, definecilerden de kurtarması anlamında önemli.

Zeugma, ‘geçit’ ve ‘köprü’ anlamına gelen adının da işaret ettiği gibi, doğu ile batı arasında bir gümrük kapısıydı. Antik kent, bugün de doğunun batıya açılan uygarlık kapısı. Zeugma’da uzmanlar, toprağın altındaki sırları çözmeye, kamu kurumları ve özel kuruluşlar onlara destek vermeye, esin perileri ilham vermeye devam ediyor.

Kaynak: Azade Aslan, Zeugma’nın Esin Perileri, Merak Et Dergisi

YolveMacera

Paylaşmak Güzeldir

Bunlara da Göz Atın!

Hayallerin Ötesi: Faroe Adaları

Sahip olduğu doğal güzellikleri ile çok sayıda fotoğrafçıyı cezbeden bir yer Faroe Adaları. 18 adadan …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir