Sular Altında Kalacak Bir Tarih: Hasankeyf

Doğu Anadolu, birçok kişi için sanki başka bir dünya, çok uzaklardaki bir yer. Oysa Dicle nehri boyunca sessizliğe gömülmüş inanılmaz güzel bir tarih saklıdır. 

Süryanisi, Arabı, Kürdü, Türkü, Ermenisi yüzyıllarca bir arada yaşamış bir kültür.

Mezopotamya yeryüzü uygarlığının beşiklerinden birisi olarak kabul edilir. İlk insanlar avcı-toplayıcı düzenden yerleşik tarıma bu bölgede geçmiştir. İlk evler, ilk köyler, ilk kentler bu iki nehir arasında inşa edilmiştir. Edebiyatın temeli, insanlığın duygu aracı yazı burada bulundu. Matematik, tıp ve astronomi bu havzada gelişmiştir.

Binlerce yıla direndi Mezopotamya, Fırat nehri üzerine yapılan barajlar ekosistemi bozana kadar.

Kayalara oyulmuş konutları nedeniyle, Süryânice Kifo (kaya) kelimesinden türetilmiş Kifos ve Cepha / Ciphas isimleriyle bahsedilen Mağaralar Şehri, “Hısnı Keyfa” ya da bizim bildiğimiz haliyle Hasankeyf.

Varoluşu 10000 yıl önceye uzanan, dünyada en zengin doğal ve kültürel mirasa sahip alanlardan biri.

Hasankeyf’e gittiğinizde gözleriniz önce çarşıda satılan envai çeşit, rengarenk şalvarlara, örtülere, Hasankeyflilerin el emeğiyle yapılmış dokumalara, kilimlere, Mardin’den, Diyarbakır’dan gelen gümüş işlere, sonra nakış gibi oyulmuş mağaralardan oluşan o dev kalenin yoluna, o endamlı Kale’ye, El Rızk Camii’sinin ve Sultan Süleyman Camii’sinin Minarelerine takılır. Ve kayalara oyulmuş mağaralara..

Bir zamanlardı bunlar elbette…

hasankeyf

Onca medeniyetin, onca yaşantının, yaşanmışlıkların izleri toprağa gömülmüş, yakında ise suya gömülüp ilelebet silinecek.

Fırat ve Dicle nehirleri arasında geriye sadece Güneydoğu Anadolu’ya hayat veren Dicle kaldı. Ve buraya yapılacak olan Ilısu barajından sonra buranın ekosistemi de artık tamamen değişecek.

10.000 yıllık tarihi yapı 40-50 yıllık enerji uğruna su altında kalacak.

Bu bölge sadece Dünya Kültür Mirası kabul edilse ve koruma altına alınsa kurtarılabilirdi. Sonuçta gereken 10 kriterden 9’unu taşımakta Hasankeyf. Mısır Piramitlerinin sadece 4’ünü taşıdığını düşündüğümüzde kaybedeceğimiz değer daha da iyi anlaşılabilir.

Ancak listeye dahil değil çünkü Kültür Bakanlığı tarafından böyle bir başvuru yok. (Bu kriterleri incelemek isterseniz.)

Sayısız medeniyetlere evsahipliği yapmış, çağlar boyu savaşlar, yıkımlar görmüş ama ayakta kalabilmiş olan Hasankeyf yok olmak üzere…

12 bin yıllık antik kent Hasankeyf’i, 199 köyü ve üstün biyoçeşitliliğe sahip Dicle Vadisi’ni sular altında bırakacak olan Ilısu Barajı Projesinde sona yaklaşılırken 3. Hasankeyf Küresel Eylem Günü için 7-8 Haziran’a çağrı yapıldı.

Çağrı metninin tamamı:

3. Hasankeyf Küresel Eylem Günü çağrısı: 7 + 8 Haziran 2019

Hasankeyf ve Dicle Vadisi’ne Çığlığına ve Feryadına Ses Ol!

İnsanlığın Ortak Tarihine, Doğamıza ve Kültürümüze Sahip Çıkalım!

12 bin yıllık antik kent Hasankeyf’i, 199 köyü ve üstün biyoçeşitliliğe sahip Dicle Vadisi’ni sular altında bırakacak olan Ilısu Barajı Projesinde 9 yıl inşaat sonucu sona yaklaşıldı. Sınıraşan sulardan olan Dicle Nehri üzerinde yapılan Ilısu Barajı sadece bölge halkı ve Türkiye halklarına yıkım getirmeyecek, Irak ve Suriye haklarına da büyük bir yıkıma neden olacaktır.

Türk hükümet yetkilileri 10 Haziran 2019 tarihinde Ilısu Barajı’nda suyun tutulacağını açıkladı. Yerel halk ve dünyanın farklı yerlerinde çok sayıda grupları, 20 yıldır bu projeye karşı eylem yapmış ve kampanyalar yürütmektedir. Bu kampanyalarla kazanımlar elde edilse bile devlet yetkilileri kör, sağır ve dilsiz rolünü oynayarak yasaları değiştirerek ve yeni kaynaklar bularak projeye devam etmiştir. 2017 yılından beri kültürel varlıklar doğal ortamlarından yapay alanlara taşınmış, vadi ve mağaralar milyonlarca metreküp dolgu ile doldurulmuş, kayalar patlayıcılarla düşürülmüş ve restorasyon adı altında tahribatlar yapılmıştır. Binlerce yıllık kültürle şekillenen ve bugüne kendisini taşıyan tarihi Hasankeyf’in karşı tarafında yeni yerleşke yapılmıştır. Yeni yerleşkede başta altyapı, içme suyu ve konut problemleri devam etmektedir. Halkın bütün itirazları göz ardı edilmiş ve hak sahipliğinde mağduriyetler yaşanmıştır. Su tutulmasıyla beraber Dicle Nehri’nin doğal ekosistemi yüzlerce kilometrelerce boyunca bozulacaktır. Hasankeyf’in dışında Yukarı Mezopotamya’da araştırmalara konu bile ol(a)mayan yüzlerce höyük ve antik yerler de kültürel kırımın hedefindedir. Bölgede yapılan diğer baraj projelerinde deneyimlendiği ve görüldüğü üzere; Ilısu Barajı Projesi de sosyal, ekonomik, kültürel ve ekolojik kırımlara neden olacaktır. Dicle Nehri ile bütünleşen kültürel ve doğal miras alanı olan Hasankeyf’in jeostratejik, ekonomik ve siyasi çıkarlar uğruna geri dönülemez çok boyutlu yıkımlara maruz bırakıldı.

Ilısu projesinde sona yaklaşılsa da şunu vurgulamak isteriz: Zararın neresinden dönersek dönelim, projenin durdurulup iptal edilmesi etkilenen insanlara ve tüm bölgeye kârdır. Sadece dar bir ekonomik bakış açısıyla bile bu böyledir.

AİHM’in Hasankeyf için kararı da göz önünde bulundurulursa; Hasankeyf ve Dicle Vadisi’ni sular altında kalması engelleyecek katılımcı toplumsal bir mücadeleye gereksinim vardır. Daha önce 1. ve 2.si yapılan Hasankeyf Küresel Eylem Günü’nün 3.sü 7-8 Haziran’da dünyanın farklı yerlerinde eylem ve etkinlikler yapılacaktır. 10 Haziran’da suyun tutulmasına karşı, Hasankeyf’in yaşaması ve Dicle nehrinin özgür akması için bütün kurumları, STK’ları, örgütleri 7-8 Haziran’da sözünü söylemeye ve bu yıkıma karşı ses olmaya davet ediyoruz. 

Not:  Devlet Su İşleri (DSİ) yetkilileri baraj kapaklarının kapatılmasının fazla yağıştan dolayı yaklaşık bir ay daha ertelendiğini söyledi. Ekoloji hareketleri bu ertelemenin son haftalarda yapılan protestolar nedeniyle olduğunu vurguluyor.

Belki de hala bir şansımız vardır…

Bölgeyi görme şansına sahip olmadıysanız neler kaybedevceğimizi anlamak adına izlemenizi öneririz…

Hazırlayan: Sibel Çağlar

Kaynaklar:

Eda Elodİe Moreau, “Tarihimizin ve Günümüzün Aynası Hasankeyf”

www.arkeolojihaber.net/tag/hasankeyf/

 Hasankeyf Tarihi Antik Kent Belgeseli

https://tr.wikipedia.org/wiki/Hasankeyf

Daha Fazla Göster

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı