Dünyanın En Büyük Hidrolik Uygarlığı: Urartular


Urartu Kralları tarafından Doğu Anadolu Bölgesi’nde yaptırılan imar faaliyetleri, Eskiçağ’da bölgeye altın çağını yaşatmıştır. Bunların başında baraj, gölet ve sulama kanalları gelmektedir.

Günümüzde saptanan baraj, gölet ve sulama kanalları, Urartu Krallığı’nın çekirdeğini oluşturan Doğu Anadolu’yu bir “Barajlar Bölgesi” durumuna getirmiştir. Bu sulama tesislerinin çoğunluğu Van Bölgesi’nde yer almaktadır.

Doğu Anadolu Bölgesi’nin ayrımlı coğrafi özellikleri, deniz seviyesinden oldukça yüksek ve dağlık olmasıdır. Bu iki özellik, bölgede yaşayan insanlar arasında hayvan besiciliğinin tarımdan daha yaygın bir ekonomik kaynak olmasını gerektirmişse de, MÖ 830’dan itibaren Urartu Kralları’nın yaptırdığı sulama tesisleri sayesinde tarım ön plana geçmiştir.

Yani bu bölgede, sulamaya dayanan modern tarımın temelleri, ilk kez Urartu Krallığı tarafından atılmıştır. Urartu baraj ve gölet ve sulama kanallarının yüzde 35’i günümüzde hala kullanılmaktadır. Bunca yıl boyunca kesintisiz çalışan sulama tesislerine ne Anadolu, ne de Dünya’nın öteki ülkelerinde rastlanılmaktadır.

Bu yüzden Urartu Krallığı’nı Anadolu ve Eski Önasya Dünyası’nın en büyük “Hidrolik Uygarlığı” olarak adlandırmak yerinde olacaktır.

Doğu Anadolu Bölgesi’ndeki en zengin su kaynakları, Erek, Mengene ve Tendürek gibi dağların zirvesinde ağızları önüne baraj duvarları yapılarak, suyun istenilen dönemlerde akıtılması sağlanmıştır.

Oldukça yüksekte bulunan suları aşağıda vadi ve ovalardaki tarım alanlarına akıtmak durumunda, suların vereceği zararı gidermek amacıyla, çeşitli yerlere birbiriyle bağlantılı 1-2 baraj daha yapılarak, su dinlendirildikten sonra tarım alanlarına verilmesi sağlanmıştır. Bu tür zengin su kaynaklarına sahip dağların eteklerindeki su potansiyeli yönünden güçlü kaynak suları ise, kanallar yardımıyla aşağıdaki ova ve vadilerdeki tarım alanlarına sevk edilmiştir.

Urartu sulama tesislerine bir örnek olarak, Van Ovası’nın güneyindeki toprakların su gereksinimini karşılayabilmek için yapılmış, Menua (Semiramis/Şamram) Kanalı’ndan söz edebiliriz.

Bir su mühendisliği harikası olan 51 km uzunluğundaki Menua Sulama Kanalı, aynı zamanda ölümsüz bir aşk efsanesini de simgelemektedir.

Kanalın çevresinde Kral Menua (MÖ 810-786) tarafından eşi Tariria için bugünkü Kadem Bastı mevkiinde yapay teraslar halinde yaptırılan asma bahçeleri, Assur Kraliçesi Semiramis’in Dünya’nın 7 harikasından biri sayılan asma bahçeleriyle özdeşleştirilmiştir.

Halk tarafından bir aşk öyküsüyle efsaneleştirilerek Semiramis/Şamram adını alan bu ünlü sulama kanalı, günümüzde sevilerek söylenen halk türkülerinde bile “Edremit Van’a bakar, içinden Şamram akar” dizeleriyle yaşamaya devam etmektedir.

Van’ın kuş uçumu 50 km güneyinde yer alan Gürpınar (Havasor) Ovası’ndan, Urartu Krallığı’nın başkentinin bulunduğu Van Ovası’na tatlı su getiren Menua Kanalı, aynı zamanda geçtiği yerlerde tarım yapılan alanlar ile meyve ve sebze bahçelerine hayat vermektedir.

Ortalama 2.5 m3 su taşıyan Menua Kanalı’nın Van Ovası’na taşıdığı su kapasitesi 75 milyon metreküpten fazladır. Kanal boyunca yaklaşık 5000 hektardan fazla arazi sulanmaktadır.

Kanalın büyük bir kısmının kalkerden oluşan arazi içinden geçirilmesi, 2800 yıl boyunca şiddetli depremlerden etkilenmemesini ve bozulmadan varlığını korumasını sağlamıştır. Kanal suyunu belirli seviyede akıtabilmek için, arazinin elverişli olmayan çukur ve derin vadilerine yüksek destek duvarları örülmüştür.

Menua Kanalı’nın bir başka ilginç özelliği, destek duvarlarına ve kanalın yakın yerlerine toplam 15 adet çiviyazılı inşa yazıtının konulmuş olmasıdır. Kaybolmaya ve tahrip edilmeye karşı bir önlem olmak üzere yazıtlar aynı içeriğe sahiptir.

Kısa olan yazıtlarda şunlar okunmaktadır: “Tanrı Haldi’nin kudreti sayesinde, İşpuini oğlu Menua bu kanalı açtı. Adı Menua kanalıdır”.

Prof. Dr. Oktay Belli

“Doğu Anadolu’nun görkemli uygarlığı: Urartular”, Bilim ve Gelecek Dergisi sayı:3

YolveMacera

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı